Юрась Шамецька – ВЕРШЫ

Ўолес Стывенс. Cнегавік

Трэба мець розум зімы,
каб разглядаць іней і галінкі сосен,
пакрытых скарынкай снега.
Трэба добра прамёрзнуць,
каб назіраць ядлоўцы ў лёдзе
і тое, як шурпатыя ялінкі далёка блішчаць
у снежаньскім сонцы. І не трэба думаць
пра роспач у гуках ветра,
ці ў некалькіх лісцях,
што засталіся і гучаць, як зямля,
напоўненая такім самым ветрам,
які дзме толькі пры наяўнасці пустога месца
для тых, хто слухае, калі ідзе снег.
І, нічога для сябе, акрамя назіраньня пустаты,
якой не існуе, і той, якая побач.

пераклад з ангельскай мой

Атрымаў аўтарскі экземпляр літаратульнага альманаха "Беларус 2011".
Вялікі дзякуй заснавальніку і выдаўцу альманаха спадару
Марату Клакоцкаму.
Вялікі дзякуй усім тым, хто падтрымлівае Беларускае Слова. 

У трэцім нумары беларускай газеты “Наша Ніва” ад 1(14) лютага 1908 году быў надрукаваны верш, тады яшчэ “шырока невядомага” беларускага паэта Янкі Купалы, “Хто ты гэтки?” Звярнуць увагу на гэты верш падштурхнула песня “Не будзь скотам!” ў выкананні Сяргея Міхалка. Песня стала гітом беларускай музычнай інтэрнет-прасторы і на сёнешні дзень на сайце youtube мае 394,404 праглядаў (калі Вы чытаеце гэты пост – ужо значна болей).

Верш “Хто ты гэтки?“ надрукаваны на 5-й і 6-й старонках. Надрукаваны, як падалося, сціпла і нязручна для чытання — трэба было перагортваць старонку, каб дачытаць верш да канца. Янка Купала падпісаў верш – “Янук Купала”.

Цікава, што ў той час “Наша Ніва” друкавалася на васьмі старонках і, нягледзячы на тое, што газета выходзіла ўжо трэцці год, беларускія літары “і”, “ў” яшчэ не ўжываліся. Не ведаю, можа адсутнічалі ў той час у тыпаграфіі. Газета выходзіла раз у тыдзень і друкавалася рускімі і польскімі літарамі, як паведамляецца на першай старонцы.

У гэтым жа нумары на 1-й старонцы надрукаваны верш “Тры кветкі”. З кантэксту не зусім зразумела, хто аўтар – падпісана: “З украинскай мовы перэлажыла (падкрэслена мною) на беларускую Ц—ка.” Далей шмат месца адводзіцца справаздачы аб “заседаньні” Дзяржаўнай Думы. Артыкуль так і называецца “У Думе и каля Думы.” Напрыканцы 3-й старонкі змешчаны верш Янкі Лучыны “Сивер” і “Атчот землеустраицельных камисий.” На 4-й старонцы — артыкуль “Аб арэндзи зямли у Беларуси”, які займае амаль што ўсю 4-ю і 5-ю старонкі. Там жа, напрыканцы 5-й, пачынаецца наш верш “Хто ты гэтки?” і працягваецца на 6-й. Далей ідуць навіны “З Беларуси и Литвы.” І на апошняй, 8-й старонцы, — невялічкія артыкулы “З усих старон” і “Забицьце партугальскага караля и наследника”.

* * *
Не шукаю я пары змагання,
не бывае тут пары дажджоў…
Ў Мeнск стары, як крылы для вяртання,
я білет шчаслівы не знайшоў.

Горад мой без золата і бронзы,
абмінуўшы славу і прэстыж,
ў скрыжаваннях вуліцаў бясконцых
знойдзе мне мой ратавальны крыж.

Я блукаю, каб знайсці адказы…
Ён, як храм стаіць паміж вятроў –
горад непакораны ў паразах,
не зламаны дзідамі вякоў.

Ён і сёння дорыць водар чысты,
ў акварэльных променях дажджу.
Дапаможа вызначыць празрыста
шлях адзіны, па якім пайду…

11 верасня 2011 года адбылася прэзентацыя майго паэтычнага зборніка “ШЛЯХ ДА ВЯРТАННЯ”. Зборнік выйшаў у красавіку гэтага года ў Менску, але амаль што паўгода заняло, каб пераслаць дастаткова кніг і правесці паэтычную вечарыну. Паэтычная вечарына… Не вельмі часта такое бывае… Прыйшло каля сарака чалавек. Размясціліся на двары нашай хаты – блага надвор’е было не па-восеньску сонечным і спякотным.

Вершы чытаў больш за гадзіну. Нават, напрыканцы пачаў прапускаць тыя, якія запланаваў прачытаць. Музыканты дуэта “Кантабіле” ігралі беларускія мелодыі, зачароўваючы слухачоў і дазваляючы мне крыху адпачыць. Паэзія і музыка гарманічна перапляталіся ў гэты празрысты, цёплы вечар.

Чытаць было лёгка. Публіка ўспрымала вершы вельмі пазітыўна.

Усе мы далёка ад Беларусі. Але бываюць моманты, калі кожны марыць пабываць у родных мясцінах, прайсці па менскіх ці іншых родных вуліцах, з’ездзіць на веску, ў дзедаву хату, паехаць на Вячу, або на Бярэзіну. Колькі такіх месцаў? У кожнага яны свае. Адчулася, што ў гэты вечар, была магчымасць гэта зрабіць – перанесціся ў Беларусь. Бо паэзія мае магчымасць пашырыць фізічную прастору, расцягнуць і павярнуць час, зрабіць тое, што не магчыма ў свеце фізічным.

Было шмат цёплых і прыемных слоў. Я ўдзячны ўсім, хто прыйшоў і падтрымаў беларускую паэзію, падтрымаў выхад маёй кніжкі. “ШЛЯХ ДА ВЯРТАННЯ” — гэта вяртанне да Бога, да сваіх беларускіх каранёў, вяртанне да мовы, да таго, што мы страчваем і на што парой не звяртаем увагі. Без гэтага не магчыма пабудаваць добрае і годнае жыццё. Беларусы стануць на гэты шлях, рана ці позна. Я знайшоў гэты шлях і вельмі гэтым цешуся.

Падпісваючы кніжкі, удзячна жадаў усім шчаслівага, светлага і шчырага адчування жыцця, — бо добрае ратуе і перамагае.

Потым была доўгая бяседа. Людзі размаўлялі, знаёміліся, усміхаліся адзін аднаму. Ігар Захараў, падыйшоў да мяне і сказаў, што сёння ён пабываў на Радзіме, нават нікуды не ад’язджаючы. Веру, што ўсе мы былі ў Беларусі ў гэты дзень, і паэзія – добры і рэальны шлях, каб гэта зрабіць. Рыгор Барадулін калісці напісаў, што “трэба дома бываць часцей, трэба дома бываць
не госцем…

* * *
Цёплы вечар абудзіцца,
супакоіць туманам —
усё добрае збудзецца,
тое ўсё, пра што марым.
Подых восені журыцца
там, дзе дрэў сілуэты…
Усё добрае збудзецца,
незалежна ад мэты.
Чырвань клёнаў астудзіцца,
птушкі ўдаль адлятаюць —
усё добрае збудзецца,
не састарыцца памяць.
Па-за клёнамі вуліца
мне напомніць аб нечым…
Усё добрае збудзецца,
будзе шчырым і вечным.
Хай душа не разгубіцца,
цішыню не мінае,
усё добрае збудзецца,
дзесьці станецца намі.

З Івонкай заўсёды прыемна сфатаграфавацца

БЕЛАЯ КАНАДЫЙСКАЯ САСНА

Амаль, што беларуская сасна…
Па назве я адразу уяўляю –
халодны дзень спакойна дагарае,
а за вакном марозная зіма.

І гэта канадыйскае зіма,
па выглядзе прыемная, празрыста
шукае шлях, каб заставацца чыстай
і дараваць пяшчоту хараства…

Гляджу, на белай светласці прастор,
ад хваляванняў сам сабе не веру –
упэўнена і ясна разумею,
што раптам ўсё змянілася вакол.

Бо бачу беларускую сасну…
Вось неба беларускае і поле,
а цішыня, што дыхае спакоем
па-беларуску марыць пра вясну.

На плошчы Марка не чуваць вады…
Аркестр грае вальсы і мазуркі…
Пад музыку мы моўчкі паплылі
гандоламі, каб не шукаць падмуркі
вады халоднай …
Сёння вечны горад.
акардыёнам расцягнуў прастор,
вось толькі гоніць вечаровы холад
няскладны гук,
нібы не спеўся хор…

Венецыі былую прыгажосць
я зразумеў пачуўшы гук вясла…
Не адчуваў сябе, што я тут госць,
здзіўлёны выпадковасцю святла.
Вось на зямлі крылаты леў сядзіць,
а ў вышыні разгублена і шпарка
мая душа святочная ляціць
над плошчай несумуючага Марка.

 

* * *
Купіць білет і ехаць у Еўропу,
ў сабе разбіць пануючы настрой,
каб адысці ад дзікіх паваротаў,
суцешыцца і быць самім сабой.

Застацца незаўважаным, спакойным,
забыць дарогу суму і журбы,
пабыць самотным, чыстым, вольным,
каб дужым стаць і не лічыць гады.

Купіць білет і ехаць у Еўропу,
убачыць свет, спакой і цішыню,
не адчуваць умоўнасці пяшчоты,
каб ацалець ад пылу і агню.

Быць побач з тым, што болей не здзіўляе,
калі ты разумееш прыгажосць,
дзе гоман птушак цешыць і натхняе,
дзе ты заўсёды пажаданы госць.

Купіць білет і ехаць, можа, заўтра,
адчуць прастор ды святасць хараства,
дзе цішыню мне звязваць і не варта
з імклівасцю няпростага жыцця.

Пайсці далей без выбітных падзеяў,
дажджом памыты супакоіць брук
і крокаў надыходзячай надзеі
адчуць імклівы, непаўторны гук…

Цікава, што, нават сёння, не знойдзены рэцепт цэменту, які ужываўся рымлянамі пры будаўніцтве Калізея, ды іншых рымскіх будынкаў. Выглядае, што людзі, якія жылі да нас ведалі больш за нас. Цікава, ці б зразумеілі мы адзін аднаго, нават з перакладчыкам, калі б сустрэліся. Магчыма не, бо мы ведаем шмат пра іх, ці думаем, што ведаем – яны ж нічога не ведаюць пра нас. 

 
 

У выдавецтве “Беларускі Кнігазбор” выйшла мая кніга вершаў “Шлях да вяртання”. Пасля выхаду кніжкі, не магу пазбавіцца адчування, што ў цяперашняй Беларусі гэта не лепшыя часы для вершаў, для паэзіі, для мастацтва… З другога боку, а калі яны ёсць, — ці былі, гэтыя лепшыя часы?

Шлях да вяртання — гэта шлях майго сапраўднага вяртання на Беларусь: вяртання да сваіх каранёў, сваёй мовы, свайго адчування ў свеце, на які я гляджу вачамі беларуса. Сталася так, што з’ехаўшы з Беларусі, я стаў большым і сапраўдным беларусам. Шлях да вяртання — мая своеасаблівая парада ўсім беларусам, як вярнуцца да свайго беларускага: да мовы сваіх продкаў, да стану душы, які дае магчымасць адчуваць сябе годна і шчасліва.

Нажаль, пакуль што, не адбылося вяртання фізічнага, але адбылося, як я лічу, нешта большае. Пра гэта кніжка.

* * *
Пасталелі дахі вышыні…
Я вярнуўся, каб цябе пабачыць,
горад мой, які, на жаль, я страціў
ў пошуках праўдзівай цішыні.
Зноў душа без права на змаганне
мітусіцца, моўчкі спадзяецца,
адчувае новае вяртанне
і шчаслівай нават падаецца.
Я стаю, – усё мне цешыць зрок
на праспекце у пачатку лета.
Трэба перайсці на іншы бок,
каб купіць апошнюю газету.
Не скажу, што зараз я адзін,–
мой няўдзячны лёс ідзе павольна.
Каб адчуць насычанасць хвілін,
проста так стаю, стаю спакойна.
Дзе зноў буду? Паглядзім пазней,–
верыць не жадаю ў спадзяванні…
Час ідзе – мне робіцца прасцей
цёмных вокнаў адчуваць дыханне.

Шлях да вяртання (pdf-фармат)