Юрась Шамецька – ВЕРШЫ

У 1987 годзе, вядомы ангельскі спявак Стынг (Sting www.sting.com ) напісаў песню “Ангелец у Нью Ёрку” (Englishman In New-York www.youtube.com/watch?v=0Vq0FRUjSbA ) , дзе параўнаў сябе з іншапланетнай істотай, якая апынуўшыся ў Нью Ёрку, не разумее тутэйшых парадкаў. Стынг спяваў пра розніцу паміж ангельцамі і ньюёркцамі, пра свой акцэнт, пра тое, як адчуваў сябе трасніком у дзікім горадзе. Слухаў я песню ( вельмі пазытыўную і лірычную) і нешта не разумеў – не вязаліся разам сэнс слоў і мелодыя песні. Можа менавіта з той пары, запала жаданне апынуцца ў Нью-Ёрку, каб самаму параўнаць, што ж праўдзівей на свеце ці то словы, ці то музыка.

Але ў тыя далёкія часы, каб дабрацца да Нью Ёрку, трэба было мець амерыканскую візу, якая давала магчымасць купіць білет на амерыканскі Boeing, толькі ў адзін бок, і таму ідэя не атрымала далейшага працягу.

Час мяняе наваколле, мяняе нас, падпарадкоўваючыся нашым жаданням. Так атрымалася, што маючы канадыйскі пашпарт і японскую Таёту ( Toyta ), якая спадзяюся паслужыць яшчэ некалькі гадоў, дабрацца да Нью Ёрк Сіті з канадыйскай Атавы, паводле Гугл (Google www.google.com ) магчыма сёння за сем з паловай гадзін. Тут трэба удакладніць, што дабрацца менавіта да Нью Ёрк Сіті, а не Нью Ёрка – бо памежнік на мяжы не адразу зразумеў, куды ж мы менавіта едзем, пачуўшы пра Нью Ёрк. Але пра гэта крыху пазней. А пакуль, адкінушы на сядзенне свой GPS, які пачаў адказвацца ўводзіць амерыканскі ZIP код гатэлю, дзе мы павінны былі спыніцца, у спадзяванні купіць амерыканскую мапу па дарозе, завёў машыну і мы паехалі.

Да амерыканскай мяжы амаль гадіна з паловай на машыне. Зноў падумаў пра Стынга, вырашыўшы назваць свае будучыя замалёўкі “Беларус у Нью Ёрк Сіті” (Belarusian In New York City), бо песьня вельмі добра слухаецца і сёння :

It takes a man suffer ignorance and smile
(Тут давядуць чалавека да пакутаў ад невуцтва і усмешак)
Be yourself no matter what they say…
(Будзь самім сабой незалежна ад таго, што яны кажуць…)

Напяваючы гэтыя словы – хайда ў Нью Ёрк Сіті.

У пятніцу раніцай праехаць канадыйска-амерыканскую мяжу заняло хвілін дваццаць.

”Where you are going?” – трымаючы нашыя пашпарты, запытаўся памежнік, калі мы пад’ехалі да яго кабінкі. Памежнік, на выгляд гадоў трыццаці, невялікага росту, руды, трымаўся упэўнена і спакойна.

”To New York.”
“Where?”
“To New York” – думаючы, што ён не пачуў, паўтарыў я.
”Where in New York? Where you are going stay?”

Тут я зразумеў, што існуе штат Нью Ёрк, у якім мы павінны апынуцца, пераехаўшы мяжу, і існуе Нью Ёрк Сіті – горад Нью Ёрк, куды мы, менавіта, і накіроўваемся.

“In New York City.” – канчаткова удакладніў я.
“Where you are going stay in New York City?”
“We made a hotel reservation in New Jersey.”
“You are going to stay in New Jersey.” – гэта было ўжо не пытанне – памежнік канчаткова зразумеў куды ж мы накіроўваемся і больш пытанняў не задаваў. Прасканіраваў нашы пашпарты і толькі дадаў: “You are all set”.

Я націснуў на газ і мы апынулася ў Злучаных Штатах Амерыкі. Не магу казаць пра адчуванні Алісы з вядомай кніжкі, але ў гэты момант падумаў менавіта пра яе. Нават не пра Алісу, а пра Джоні Дэпа, які сыграў у апошнім кіно “Аліса ў краіне цудаў” (Alice in Wonderland) – такі ў капялюшыку, вельмі нагадвае чымсці дзядзку Сэма – дурненькі амерыквнскі стэрятыпны сымбаль – толькі колеры іншыя.

“Welcome To New York” (Запрашаем у Нью Ёрк ) – сустрэў нас дарожны знак, маючы на ўвазе менавіта штат, а не горад. Мы паехалі па дарозе з лічбай – 65. Гэта хуткасць у мілях, якая дазваляецца на гэтым участку дарогі. Мілі, а не кіламетпы; галоны, а не літры; фарэнгейты, а не градусы – ўсё іншаму. Іншае вымірэнне, іншая цывілізацыя. Амерыканцы ня лепшыя і ня горшыя – яны іншыя. Іншыя ад захаплення да ненавісці. З імі трэба весці па іншаму, па іншаму размаўляць, думаць.

Амерыка. Тут не вельмі лічыцца з тваім меркаваннем ( а дзе лічацца?). Галоўнае ты таксама можаш не лічыцца з іншымі. У гэтым свабода – маеш права сам выбіраць, як табе жыць. А узровень жыцця па выгляду дарог, якасці сэрвіса выглядае больш якасным, нават у параўненні з Канадай. Але усё адносна ў жыцці – якім ты бачыш яго, такім яно і выглядае. Апошні сказ банальны, але на сто адсодкаў падыходзіць, да месца ў якое мы цяпер накіроўваемся.

Праехалі амерыканскую мяжу – запрацаваў GPS. Цяпер мачыма увесці адрас і ня думаць больш пра мапы – GPS вывязе куды трэба. Вядзе дакладна, падказываючы куды ехаць далей, дзе звярнуць. Адразу GPS паказаў, што ехаць нам 300 кіламетраў па штаце Нью Ёрк да штату Пенсільванія. Цяпер можна ўключыць круіз-кантрол і крыху расслабіцца: ня думаць пра дарогу. Дарога роўная і ня будзе зварочваць, да Пенсільваніі.

Хутка зрабіў першыя здымкі. Ці падобныя на беларускія пейзажы? І так і не так. Падумалася, якая б розніца не была, неба – толькі яно адно падобнае на сто адсодкаў, з тым што мы бачым на Беларусі. Дзе б я ня быў, куды б ня ехаў, колер неба заўсёды адзіны: ці ты ў Менску, ці ў Парыжы, ці тут у Амерыке – неба адно на ўсіх. Яно мяняецца пры розным надвор’і, але гледзячы на неба ты ніколі не зразумееш, дзе ты апынуўся. Ты ніколі не выбіраеш неба. Ты можаш выбраць дарогу, але не выбіраеш неба. Неба гэта душа, якая выбірае цябе.

Спыніліся ў Серакузах, каб нешта перакусіць – едзем далей. Пенсільванія выгдядае больш цікавей, але часу разглядаць наваколле няма. Працягваем рухацца, каб да вечара дабрацца да Нью Ёрку.

Пенсільванія чымсці нагадвае украінскія Карпаты. Горы не вялікія, але пакатацца на лыжах зімовай парой, тут – адно захапленне.

Дарога з двух палоснай пераходзіць у тры паласы. Мы пад’яджаем да Нью Джэрсі. Колькасць машын павялічываецца, трэба глядзець і слухаць, што кажа GPS. Cпыніцца не магчыма, амаль прапускаю паварот. GPS дае каманду на права. Дарога раздвайваецца – губляюся ў якім накірунку ехаць. Еду ужо на ўздагад, але пападаю правільна – потым рэзка направа і зноў налева. Амерыканскія хайвэі. Трэба мець вопыт, каб тут справіцца. Але спраўляюся, маючы больш – менш вопыт паводзінаў на хайвэе і мы, дарэчы, дабіраемся да гатэлю.

Гэта тое, што мы сёння праехалі. Дарога ад Атавы да гатэлю заняла 8-м з паловай гадзін. Ня кепска. Трэба усталявацца ў гатэль і заўтра на Манхэттэн. Дзень першы скончаны. Нью Ёрк адміністрацыйна раздзелены на 5 раёнаў: Бронкс, Бруклін, Квінс, Манхэтан, Статэн-Айленд. За два наступныя дні мы павінны пабываць у двух: Манхэтан і Бруклін.

Усталі рана. Трэба было пераехаць з Нью Джэрсі, дзе мы здымалі гатэль (http://www.holidayinn.com/hotels/us/en/secaucus/hmnnj/hoteldetail#) у Нью Ёрк. Аўтобус нумар 320, у раніцу ходзіць кожныя 10 хвілін. Астаноўка недалёка ад гатэлю. Аўтобус ішоў па спецыяльнай дарозе, нырнуў у Лінкалн тунэль (Lincoln Tunnel), які звязывае пад вадой Нью Джэрсі і Нью Ёрк Сіту, вынырнуў і мы апынуліся на 42-й вуліцы Манхэтэна. Дарога заняла 15 хвілін. Вельмі зручна арганізавана. Білет на дарослага 7.50$ у два канцы, дзецям да дванаццаці гадоў бясплатна. Тым жа шляхам вярталіся ўвечары назад.

Вось ён Нью Ёрк: каляровы, высокі, шматлюдны, небяспечны і незразумелы. Людзі, машыны, будынкі, цёплы асвальт, гарачыя вочы крамаў, няспынны паток людзей, якія ідуць, але нікуды не спяшаюцца.

Горад вар’ятаў, вочы нулі,
шторм з акіяна – не патануць,
неба ня бачна, ня бачна зямлі
кожны ў сабе тут не мае цаны.

Нешта такое застракатала ў галаве. Стоп, стоп, хутчэй выключыць гэта.

Дзень выдаўся цёпны, але сонца не было. Фотакарткі атрымаліся шэраватыя, несвяточныя, таму можна глядзець даўга, стараючыся заглянуць у кожная вакно, адчуць аб’ёмнасць і спакой ці намаганні, якія трэба было прыкласці, каб збудаваць гэту моц і веліч.

За такі даволі кароткі перыяд амерыканцы збудавалі горад, які варты захаплення. Прага да дзеяння – тыповая амерыкаская рыса. Менавіта яны вывелі формулу дзеяння, якая дала найлепшыя вынікі. Дзядам сёняшніх амерыканцаў трэба было угрызацца ў гэтую зямлю, дакладна адваёвываць яе для сябе і будаваць цывілізацыю. Менавіта цывілізацыя прыгадваецца, калі бачыш Манхэтэн.

Той узровень цывілізацыі, да якой амерыканцы дайшлі за гады свайго жыцца заслугоўвае вялікай павагі. Прага да дзеяння – галоўнае, што адрознівае амерыканцаў ад іншых. Ня думай, што скажуць іншыя – дзейнічай. Успомніліся нашыя дзяды, якія гінулі ў войнах, бурылі і будавалі свае гарады, але не здолелі зрабіць тое, чым магчыма б было ганарыцца. Але гэта – іншая справа, а пакуль мы ідзем далей і горад з удзячнасцю вітае нас энегріяй вялікай павагі.

Мне вельмі падабаецца НьюЁркская архітэктура. 3D будынкі стараюцца выцягнуцца адзін перад адным ды й перад тымі, хто унізе звяртае на іх увагу. Будынкі цягнуцца да неба, і здаецца праз некалькі гадоў будуць яшчэ вышэй, настолькі жывымі яны выгдяжаюць. Няма тут еўрапейскай раскошы і рысоўнасці, але ёсць густ, сучаснасць, нягдедзячы на тое, што шмат з іх пабудавана амаль сто гадоў таму. Чым старэйшы становіцца горад, тым цікавей ён становіцца. Вы не знойдзеце шмат рамантызму ў Нью Ёрку – сказаў сабе, і падумаў, што гэта ня праўда. Нью Ёрк – многатварны. Калі пашукаць, то абавязкова знойдзецца: і цішыня вуліц, і ўзнёслыя юнацкія вочы, і кава, і чырвонае віно і ружы.

Дарэчы пра ружы. Калі мы ехалі на аўтобусе ў Манхэтэн, адзін дзівак на скрыжаванні, прадаваў ружы. Бегаў ад машыны к машыне і прапаноўваў тры букеты руж. Я яшчэ падумаў, хто ў яго тут купіць, у такім месцы? Менавіта хтосці купляе, калі ён выбраў тое месца.

Мы хадзілі па Нью Ёрку і я забыўся пра Менск.